- Το όριο δεν πληγώνουμε σωματικά κάποιον άλλο δίνεται με την ελευθερία/συμπαράσταση/ενίσχυση να εκφράσουμε τι μας ενόχλησε ή τι θέλουμε. - Το όριο δεν αρπάζουμε από τα χέρια των άλλων δίνεται με θετικό πρόσημο, δείχνοντας στο παιδί πώς ζητάμε κάτι από κάποιον άλλο. - Το όριο περί μη καταστροφής του υλικού δημιουργείται όταν δείχνουμε στο παιδί πώς να χρησιμοποιήσει το υλικό ή όταν παραπέμπουμε το παιδί στο σωστό υλικό για τη δραστηριότητά του. Όταν, για παράδειγμα, παρατηρούμε τα παιδιά να ζωγραφίζουν στους τοίχους ή να βυθίζουν αντικείμενα στο νερό, οι απαγορεύσεις είναι και μάταιες και ανακόπτουν τη δραστηριότητα του παιδιού. Είναι καλύτερα, λοιπόν, να δημιουργήσουμε το υλικό γι’ αυτή τη δραστηριότητα και τον χώρο που μπορεί να συμβαίνει. Ελευθερία και Όρια, Μικρό Δέντρο, Μάρτιος 2019

Όταν κάνουμε μια εξαίρεση, το λέμε. “Αυτό είναι μια εξαίρεση”. Έτσι κάθε φορά που το λέμε αναγνωρίζουμε και ότι το κάνουμε. Είμαστε σε θέση να ξέρουμε πότε είμαστε εντός ορίων, πότε το όριο δεν υπάρχει και όλοι το ξεπερνούν, πότε ο ενήλικας επιλέγει να κάνει εξαιρέσεις και να τις εξηγήσει στο παιδί. Έτσι, μπορούμε να βρεθούμε σε μια κοινή συμφωνία με το παιδί. Είναι τέλος, βασικό, να μην κάνουμε εξαιρέσεις όταν είμαστε στη φάση εδραίωσης ενός καινούριου ορίου. Ελευθερία και Όρια, Μικρό Δέντρο, Μάρτιος 2019

Τα όρια που έχουμε θέσει αφορούν τη χρήση βίας (σωματική, ψυχολογική, λεκτική) και τη χρήση/διαχείριση του υλικού και οφείλουν να τηρούνται από όλα τα άτομα της κοινότητας. Όλοι/ες είμαστε ίσοι/ες απέναντι στο όριο και μάλιστα κάποια από αυτά πρέπει να τηρούνται και αυστηρά. Στο χώρο του σχολείου είναι απαραίτητο να εξασφαλίζουμε τη σωματική ασφάλεια και ακεραιότητα. Η χρήση της σωματικής βίας απαιτεί μια άμεση στο εδώ και τώρα παρέμβαση του ενήλικα για να υποστηρίξει τόσο το παιδί που δέχεται τη βία όσο και αυτό που την ασκεί. Ο ενήλικας πρέπει να βρίσκει τον τρόπο να επικοινωνεί και να υπενθυμίζει ότι είμαστε όλοι διαφορετικοί και ότι χρειάζεται να χρησιμοποιούμε το λόγο (ή και άλλα εκφραστικά μας μέσα) για να διαχειριζόμαστε τις συγκρούσεις. […] Την ίδια στιγμή, θεωρούμε απαραίτητο, η παρέμβαση να γίνεται με τρόπο που να μη δημιουργεί ενοχές στο παιδί που χρησιμοποιεί τη βία και κατ’ επέκταση να μην ποινικοποιεί το συναίσθημά του κατευθύνοντας, μπερδεύοντας ή αμφισβητώντας την κρίση του παιδιού. Οφείλουμε να δείχνουμε σεβασμό και εμπιστοσύνη στις ικανότητες των παιδιών να βιώνουν και να διαχειρίζονται νέες καταστάσεις. Το δεύτερο όριο που έχει προαποφασιστεί από τους ενήλικες σχετίζεται με τη διαχείριση του υλικού. Σημαντική είναι η δική μας στάση πρώτα απ’ όλα απέναντι στο υλικό. Το κατασκευάζουμε, το επιδιορθώνουμε και το καθαρίζουμε ενθαρρύνοντας τα παιδιά να μας βοηθήσουν, το τακτοποιούμε και το χρησιμοποιούμε με αργές και καθαρές κινήσεις. Ακόμη, ενημερώνουμε/υπενθυμίζουμε στα παιδιά, ότι αφενός το υλικό δεν είναι ανεξάντλητο, αφετέρου βρίσκεται εκεί για να διευκολύνει τη χρήση από όλους και όλες. Έχει σημασία, για εμάς, το υλικό να επιστρέφεται στη θέση του. Ελευθερία και Όρια, Μικρό Δέντρο, Μάρτιος 2019

[Τα όρια] είναι η συνειδητοποίηση των περιορισμών που συνεπάγεται ο σεβασμός στην ελευθερία των άλλων. Με άλλα λόγια, δεν επιθυμούμε τα παιδιά να ακολουθούν απλά τα όρια, αλλά κυρίως, να κατανοήσουν ότι τα όρια απορρέουν από την ανάγκη συνύπαρξης με άλλους ανθρώπους. Ελευθερία και Όρια, Μικρό Δέντρο, Μάρτιος 2019

Το όριο ακολουθεί μια πορεία. Όταν ο ενήλικας θέλει να θέσει ένα όριο για τη συμβίωση στο σχολείο ή στο σπίτι πρέπει πρώτα να το στοιχειοθετήσει. Να το αναγνωρίσει. Να γνωρίζει τι θέλει να πετύχει με αυτό και για ποιο λόγο θέλει να το πετύχει αυτό. […] Δίνουμε εξηγήσεις και επεξηγήσεις για τα όρια και φροντίζουμε να τα υπενθυμίζουμε συνεχώς. Επιτρέπουμε να αναδειχθούν οι φυσικές συνέπειες του ξεπεράσματος των ορίων, χωρίς να προσπαθούμε να πληγώσουμε, να τιμωρήσουμε ή να δημιουργούμε ενοχές στα παιδιά. Αναγνωρίζουμε τις προσπάθειές τους, ακόμα κι αν στο παρόν αποτυγχάνουν. Ελευθερία και Όρια, Μικρό Δέντρο, Μάρτιος 2019